Ганц дайчин ганцдахгүй

Twitter Print
2021 оны 01-р сар 30-нд 16:19 цагт
Мэдээний зураг,

Нэг. Нэгэн номын энэ нэрийг арай өөрөөр анх сонссон минь

“Один в поле не воин” гэсэн орос нэгэн зүйр үг бий. Утгыг нь тулгаж буулгавал, тулааны талбарт ганц цэрэг юу шалих вэ, юу ч болохгүй л гэсэн үг. Дүйлгэж буулгавал, ганц мод гал болохгүй, ганц хүн айл болохгүй хэмээх монгол зүйр үгтэй утгаараа дөхөж очно. Энэ санааны эсрэг утгаар нь Украйны нэрт зохиолч Юрий Дольд-Михайлик гэдэг хүн тавиад оны эхээр, “И один в поле воин” гэсэн нэртэй, олныг шуугиулсан роман бичээдэхжээ. Манай алдартай орчуулагчдын нэг Паламын Чойжил гуай, бүр 1969 онд “Ганц дайчин ганцаардахгүй” гэсэн нэрээр орчуулан хэвлүүлснийг нь олж уншсанаа би мартдаггүй юм.

Эх орны II дайны үед дайсны үүрэнд тагнуул хийж байгаа зөвлөлтийн дайчдын баатарлаг үйлсийн дуулал болсон тэр номыг хожим 1995 онд дахин хэвлэн гаргахдаа, “Ганц дайчин ганцдахгүй” хэмээн нэрийг нь өөрчилжээ. Тэр тухайгаа ч П.Чойжил гуай тайлбарласан байна билээ. Анх “И один в поле воин” хэмээх номын нэрийг бодон байж, тийнхүү буулгасан гэнэ. Гэвч хэвлэх явцад хэн нэг нь өөрчлөөд, ганцдахгүй гэснийг нь ганцаардахгүй болгочихжээ. Орчуулагч үүнд нь ч харамссан гэнэ. Тэгэхээс ч яах вэ! Эрэлхэг баатарлаг эрс, үлгэрлэн дагуулагч удирдагчид, ер хэн ч бай, юм хийж бүтээе гэж үнэнхүү зорин зүтгэвэл, ганц хүн ганцдахгүй гавъяа байгуулж болдог, харин ганц хүн хэрхэн яаж ганцаардахгүй байхсан билээ. Биеэр ганцдах, сэтгэлээр ганцаардах, энэ хоёр үйл үг утга мөн чанараараа өөр хоорондоо ойртох аргагүй ангид үгс.

Хоёр. Ганц дайчин ганцдахгүй гэдэг үгийг эрхгүй эргэн санасан минь

П.Чойжил гуайн оноож өгсөн ганц дайчин ганцдахгүй гэх тэр нэгэн зүйр гэхээр үгийг хаа хамаагүй, Ранжицин Дисейл хэмээх Энэтхэгийн нэгэн бага ангийн багшийн тухай ихэд сүсэглэн уншиж байхдаа эргэж нэгэнтээ санасан сан. 2009 онд хорин настай залуу багш гандуу хуурай, хоцрогдсон бөглүү, алс холын Паритевади хэмээх тосгонд зүрхлэн очиж, бүр суурьших болжээ. Тэнд бичснийг уншвал, Чингиз Айтматовын “Анхны багш”-ийн Дюйшен, Чадраабалын Лодойдамба гуайн “Манай сургуулийнхан”-ы Далхаанямбуу багш шиг л ахуй нөхцөл, адармаа бэрхшээл дунд ороод очжээ. Ядуу, бөглүү тэр тосгонд охин хүүхэд эрдэм ном сурна гэдгийг нүгэл гэж үздэг, хар багад нь эрд гаргавал харин амьдрал ахуйд нь өлзийтэй гэж номнодог хачин бурангуй газар юмсанж. Охидоо сургая ч гэсэн эцэг эхэд нь амьдралын боломж бараг байсангүй. Сургуулийн байр ч байсангүй, үхэр тугалын хашаа саравч, амбаар саванд хавчигдаж, нурж унахаа шахсан нэг байшинирхуу юмыг тордож авчээ. Хичээлийн байр бэлтгэлээ хичнээн базаасан ч сургуульд нь ирэх охид олдсонгүй.

Залуу багшийн уул зорилго нь сургуульд явах бололцоо олдохгүй байсаар хар багадаа эрд гарч, гэрийн боол, эрийн зарц болдог бурангуй ёсыг халахад бас чиглэж байжээ. Тэр омгийн хэлийг огт мэдэхгүй, тосгоныхонтой хэл нэвтрэлцэх аргагүй тул, юуны өмнө биеэ дайчлан хэлийг нь сурчээ. Охидод хичээл заах сурах бичиг, гарын авлага бүрийг нэг бүрчлэн өөрөө дагнан орчуулжээ.

Хорьдугаар зууны хориод оны Дюйшен багш, Далхаанямбуу багшийг бодвол, хорин нэгдүгээр зууны хориод оны Ранжицин Дисейл багшид зуун жилийн зөрөө, давуу тал гэж байлгүй яах вэ. Цахим хэлбэрээр багш сурагчдын шууд харилцааг бий болгосон сургалтын аргыг бие даан боловсруулж, орчуулж бэлтгэсэн бүхий л сурах бичгээ тосон мэдрэх түлхүүртэй (QR кодтой) болгожээ. Гэтэл охидоо сургуульд явуулах бэл бэнчин, дадал зуршилгүй тэр айл өрхүүдэд компьютер гэж юу байх вэ. Дисейл багш тосгоны охидын эцэг эхчүүдийг яаж ийгээд бидний ухаалаг хэмээн нэрийдсэн гар утастай болгохыг л зорьжээ. Тэр ч зорилтоо хэрэгжүүлэв.

Тийнхүү бэлтгэлээ хангамагц, охин хүүхдэд эрдэм ном сурсны хэрэг ер байхгүй, харин ч төвөг болно хэмээн сэжиглэдэг, тэгсэнд орвол бага насандаа эртхэн эрд гарч, цаашдын хувь заяагаа бодсон нь дээр гэж бат нот боддог эцэг эхчүүдтэй нэг бүрчлэн уулзаж, хөөгдөж туугдаж, мод чулуугаар шидүүлж, амь насанд нь халдана ч гэсэн заналхийлэл дор ёстой тавхайгаа эргэтэл таваргажээ. Дисейл багш нас залуу ч, бас ч гэж цөс чангатай нэгэн юмсанж. Халширч, халгаж буцсангүй. Энэ багшийг дагаж, сурч мэдье гэсэн эцэг эх, охидын тоо жилээс жилд өссөөр, арван хоёр жил өнгөрөхөд тосгоныхон дотроос охин хүүхдээ сургуульд явуулдаггүй нэг ч айл үлдсэнгүй. Бага насандаа гэрлэдэг, охин хүүхэд болгон хүчирхийлэлд өртдөг балар муухай явдал ч түүх болон үлджээ. Махарашта мужийн бага ангийн 16 мянган багш Дисейл багшийн аргаар ажиллах болжээ. Ранжицин Дисейл багшийн алдар тосгоноосоо хальж муждаа, мужаасаа гарч, Энэтхэг даяар түгжээ.

“Global Teacher Prize 2020” буюу дэлхийн хэмжээний багшийн шагналын уралдаанд 140 орны 12 мянган багш нэр дэвшин уралдсанаас орон орны арван багш эцсийн шалгаруулалтанд тунан үлджээ. ЮНЕСКО-той хамтран нэр хүндтэй сангаас олгодог сая долларын шагналын эзнээр 32 настай Ранжицин Дисейл багш тодорчээ. “Ковид-19” хэмээх цар тахал дэгдсэн амаргүй цаг үед асар их бэрхшээлийн дундуур хүнд ачаа үүрч яваа багш нарын нэгэн болж байгаагаараа би бахархдаг. Багш нар, бид нар бол инээд баясал, сорилт шалгалтыг хослон байж, сая сая хүүхдүүдийн хувь заяаг сайн сайхнаар өөрчлөн залж яваа тийм аугаа их хувь заяаг гардан бүтээгчид юм.

Хуваах тусмаа хүртээмж нь арвин гэдэг билээ. Би ч гэлээ, гардан авч байгаа шагналынхаа мөнгөний тал хувийг надтай хамт сүүлчийн шалгаруулалтанд үлдсэн бусад есөн багшдаа тэгш хуваан хүртээе. Цаад өгөөж нь тэр хэрээр нэмэгдэнэ гэж найдаж байна хэмээн хэлсэн нь дэлхийн хамгийн ядуу буурай тосгоны бага ангийн тэр нэгэн залуу багшийг бас дахин хайрлан хүндлэх сэтгэлийг оргилуулсан билээ. Тийнхүү шагналын сая долларынхаа тавин хувийг есөн багшид тэгш хувааснаар, нэг багшид 55 мянга гаруй доллар оногдож байгаа юм гэнэ билээ. Өөрт үлдсэн 500 мянган америк долларынхаа гучин хувийг нь багшийн шинэчлэлийн санд, 20 хувийг нь дайны хөлд нэрвэгдэж байгаа 5000 сурагчдын чуулганд гэх мэтээр зарах юм гэсэн. Багшийн сэтгэл гэдэг ийм байдаг ажээ. Ганц дайчин ганцдахгүй гэгчээр бөглүү хязгаарын нэгэн багш бүх Энэтхэг төдийгүй дэлхийд тусгалаа үлдээсэн үйлс буян бүтээжээ.

Манай Монголын багш нар мянга мянган малчдын зургаан настай хүүхдүүдийг гэр орон, эцэг эхээс нь холдуулж хөндийрүүлэхгүйгээр ахуй нөхцөлд нь сургах арга ухааныг боловсруулж, ойрын хэдэн жилийн дотор “Global Teacher Prize”-ийн эзэн болоод дэлхийн дэвжээнд сая доллар гардан аваад зогсч байх цаг ирэх буй за.

Гурав. Ганц дайчин ганцдахгүй буюу манлайлагчийн үүрэг

“Далан жилд бүтээж босгосон хот суурин, хөдөө аж ахуй, үйлдвэр аж ахуйн газрууд, тэр их хөрс суурь, социализмын материал техникийн баазын арвин их сан, сурч боловсорсон хүн ард, иж бүрдсэн сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, үйлчилгээ, байгалийн далай шиг их баялаг, хөрөнгө мөнгө шингээлгүй шахам өсч үрждэг мал сүрэг, мөрөөрөө өөрсдийгөө болгоод явдаг мянга мянган малчид, хүн ардынхаа хүнс хоол, хувцас хунарыг мөрөндөө үүрч чирч ирсэн ганзагын наймаачид, худалдаа үйлдвэрлэл эрхлэгчид... Тэр бүхэн бэлээхэн байв, гучин жилд хөгжвөл хөгжихөөр болсон. Даанч худрагагүй, худалч, дандаа амин хувиа бодсон бирд шиг нөхөд хувалз шиг шигдчихээд эх орны тамирыг тас сорж ирсэн. Тэгээд бас мөрөөрөө байхгүй хөөрхий ард олныг халамжийн хүмүүс, ажил хийлгүй амьдарч болдог орон гэж цоллохыг нь яана. Хаана байна, тэр их халамж хайр, ажил хийлгүйгээр ая тааваараа байж болдог хангамж чинь хаана байна гэж сөргүүлээд өөрсдөөс нь асуумаар санагддаг, бусад орнуудтай жишээд нэг үзчихээсэй билээ” гэсэн ахмад нэгэн хүний арга барагдсан үг санаанаас гардаггүй юм.

Танай хотын дарга нар гэж яасан тэмүүлэлгүй, холын мөрөөдөлгүй хүмүүс вэ. Улаанбаатарыг үндсээр нь өөрчлөөд түүхэнд нэрээ үлдээе гэж боддоггүй л юм байх даа? Хийж өөрчилмөөр зүйл мөн ч их харагдах юм хэмээн гадны нэгэн сайн санасан хүн өдөөх маягаар хэлж байж билээ.

Америкийн ерөнхийлөгч болгон Жорж Вашингтон, Томас Жефферсон, Авраам Линкольн, Теодор Рузьвельт нар шиг аугаа их ерөнхийлөгч гэгдэхсэн гэсэн дотоод тэмүүлэлтэй байдаг бол, манайхан ч гэсэн Чингис хааны дайтай байхад эгэл хүний эн чац аргагүй дутах ч, Төгс-Очирын Намнансүрэн, Анандын Амар зэрэг ихчүүд шиг төрийн түүхэн том хүмүүс болох холын бодол, хэтийн зорилготой л баймаар санагдана. Тэгэхийн тулд юуг ч бол авч идэхийн дон, эх орон элгэн түмнээ шулах шунал хомхойрол, ужид зугаа цэнгэл, хөнгөн гоомой авир зан бүхнийг хазаарлаж, заяаж төрсөн улс орон, итгэж даалгасан хүн ард, золгож ирэх ирээдүй хойчоо нэгэн сэтгэлээр бодож, хоёргүй сэтгэлээр зүтгэ гэсэн өвгөдийн захиасыг л дагах хэрэгтэй.

Түүхэн олон ой тэгширч гүйцэх энэ 2021 оны тэргүүн сарын сүүлээр Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ гэдэг залуу гарч ирлээ. Олны итгэл энэ хүнд ихээхэн төрж байх шиг санагдана. Өөрөө ч гэсэн өдөр хоног төөрүүлж, амин хэргээ гүйцэлдүүлэх шуналын богино бодолгүй, олдсон алтан боломжинд эрс зориглон ажиллахаар шийдсэн ойрын зайны биш, холын тэмүүлэлтэй нэгэн болов уу гэсэн найдлага эрхбиш төрж л байх юм. Олны тэр итгэлийг л бүү алдаасай билээ. Алдсан ардагийг барьж болдог, алдуурсан итгэлийг аргалж болдоггүй гэдэг билээ.

Монголын минь баялгийг хуу сорж, улс орныг минь уруудуулсан бүлэглэл тийм ч амархан зайгаа тавиад өгчихгүй. Байгалийн баялгаараа дэлхийн хамгийн баян арван орны нэг хэр нь, ядуурлаараа дэлхийд бас хоёрт ордог Африкийн Конго шиг болгох дөхсөн нүглээ тэд юманд бодохгүй. Тэр бүхэнтэй халз тулж, ил далд хатуу ширүүн тэмцэл хийж байж, ард нь гарна, тэгж чадвал ард түмэндээ мөнхөд дуурсагдана.

Ганц дайчин ганцдахгүй гэдэг шиг улс орон дахь төрийн том зүтгэлтний түүхэн үүргийг үгүйлсэн он жилүүд өнгөрсөөр л байна. Тэр их, тун амаргүй орон зайд өөрийгөө сорьж, улс орон, түмэн олондоо гавъяа байгуулах аавын хөвгүүд, ээжийн охид төрөх л учиртай. Бүхнийг цаг хугацаа харуулдаг болохоор өнөөдрөөс илүү маргааш олон зүйлийн тайлал нүдний өмнө илэрхий болно. Монголын заяа их гэдэг болохоор, найдлага тавин хүлээсэн олны итгэл сэргэж байх он цаг наашилж буй биз ээ!

Долгорын Чулуунбаатар тэрлэв

2021. 01. 30

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.